Zes eeuwen geschiedenis door de ogen van vrouwen

Eeuwenlang gold de vrouw als 'handelingsonbekwaam'. Tot 1956 had ze toestemming nodig van haar man om een bankrekening te openen of op reis te gaan. Het klinkt ons nu als bizar in de oren. Maar door de tijd vonden vrouwen manieren om hun stem te laten horen. Museum Gouda was in de jaren zeventig een brandpunt van de tweede feministische golf, als de eerste plek in Nederland waar vrouwelijke kunstenaars een podium kregen. In deze tentoonstelling kijken we naar de geschiedenis door de ogen van meer dan dertig vrouwen uit de collectie van het museum.

Vrouwen konden ook in de late middeleeuwen politieke macht uitoefen. Jacoba van Beieren (1401-1436) werd op haar vijftiende weduwe en in die zelfde tijd erfde zij van haar vader verschillende graafschappen. Met militaire strijd en huwelijkspolitiek deed de gravin er alles aan om haar erfenis te behouden, uiteindelijk zonder succes. (Maker van het schilderij onbekend)

Het portret van Hendrica Swanenburg (1732-1801) geschilderd door Pierre Frédéric de la Croix laat zien dat zij in grote weelde leefde. Zij was een telg uit een invloedrijke en zeer vermogende Goudse familie en groeide op binnen het Verlichtingsdenken. Halverwege de 18e eeuw konden vrouwen tot op bepaalde hoogte zelf bepalen met wie ze trouwden Het huwelijk van haar op 'latere' 37-jarige leeftijd doet deze eigen keuze vermoeden.

Als dit uithangbord niet bewaard was gebleven zouden we Anna van Hensbeek (1750-1808)  niet meer kennen. Deze Goudse vroudvrouw werd tot twee keer uit haar ambt gezet omdat ze de naam van de pasgeborene niet noteerde. Iets waartoe zij verplcht was, ook in het geval van ongewenste zwangerschappen. Het verhaal laat zien onder welke strenge contole vroudvrouwen van het mannelijke chirurgijnsgilde stonden.

In de Goudse Stearine Kaarsenfabriek werd een deel van de werkzaamheden alleen door vrouwen uitgevoerd. Fijner werk, zoals het vlechten van kaarsenpitten en het plakken van verpakkingen werd door hen gedaan. Maar ook overgieten van stearine in mallen. Dit was volgens de Socialisten-bond het zwaarste vrouwenwerk in Nederland. Hoewel de fabrieksvrouw niet minder hard werkte dan haar mannelijke collega, lag haar loon een stuk lager en was zij hierdoor een aantrekkelijke arbeidskracht.
Beide werken zijn van Jan Toorop'.


In 1898 werd de Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid georganiseerd. De Goudse Johanna Breebaart (1875-1963) was als enige glasgraveerder vertegenwoordigd.

 Speciaal voor deze tentoonstelling graveerde ze twee glazen met de opschriften 'Eer de Vrouwen' en 'Vrouwenarbeid'. Hiermee wilde Breebaart de indertijd vergeten glasgraveerkunst onder vrouwen promoten. Jammer genoeg kon ik de glazen die in een verlichte vitrine stonden niet goed genoeg op de foto nemen. Het waren er in totaal vijf en ontzettend mooi.

 Ooit stond het Gouds museum bekend om de aandacht voor vrouwen, met name in de periode 1976-1986, toen zijn eerste vrouwelijke directeur, Josine de Bruyn Kops, zich toelegde op de aanschaf van vrouwenkunst.

De tentoonstelling 'Onhehoord, verzamelde vrouwen'  is tot eind 2027 te zien.